دوشنبهی گذشته ۱۷ آذر، همزمان با برگزاری مراسم یادبود دکتر ساعی در دانشگاه تربیت مدرس، یادنامهای شامل مجموعهای از نوشتههای همکاران و دوستان و دانشجویان او دربارهی میراث و سنتها و خاطرات به جا مانده از دکتر ساعی منتشر شد. مقدمهای که بر این یادنامه نگاشتهام از این قرار است:
دکتر علی ساعی، عضو هیات علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه تربیت مدرس را بیش از هر چیز با جدیت، پایبندیای مصرانه و خدشهناپذیر به اصولی عام و غیرشخصی و مهربانیای پدرانه و بیچشمداشت میشناختیم. جدیت و پایبندی او به اصولی غیرشخصی وعام منشاء شکلگیری و تداوم سنتهایی ارزشمند در نهادهایی بود که او در آنها عضویت و فعالیت داشت. نمونهای از آن گروه جامعهشناسی دانشگاه تربیت مدرس است که در سالیان مدیریت دکتر ساعی، سنت تصمیمگیری جمعی و دموکراتیک در آن شکل گرفت و ریشهدار شد. برای او مدیر گروه تنها مجری تصمیماتی بود که اعضای گروه به شیوهای جمعی و دموکراتیک اتخاذ کرده بودند و بر همین مبنا، تمامی تصمیمات حتی معمولیترین و تکرارشوندهترین تصمیمات نیز در جلسات گروه به شیوهای جمعی و دموکراتیک گرفته میشد. آنچه باعث تداوم و ریشهدار شدن این سنت در دورههای دیگر مدیریت گروه میشد، پایبندی مصرانه و خدشهناپذیر دکتر ساعی به آن بود، به عبارت دیگر، هیچوقت استثنایی در کار نبود، تصمیمگیری جمعی زمانبر بود اما همواره اولویت داشت حتی در مورد سادهترین تصمیمات. و این چنین بود که دمکراتیزاسیون فقط پروژهی فکری و برنامهی پژوهشی دکتر ساعی نبود، دغدغهای بود که در جزئیات زندگی روزمرهی دکتر ساعی هم نمود مییافت و پیگیری میشد.
سنت دیگری که دکتر ساعی نماد اصیل تحقق و پیگیری آن بود، تلاش برای شکل دادن به نهادها و حفظ آنها با صرف هر میزان توان و انرژی ممکن بود. تلاشهای دکتر ساعی در شکلدهی به انجمن مدرسین دانشگاهها و نیز گروه روششناسی و روشهای تحقیق انجمن جامعهشناسی ایران دو نمونه از تلاشهای او در جهت نهادسازی مدنی است. همچنین او برای حفظ استقلال علمی گروه جامعهشناسی تربیت مدرس و جلوگیری از اعمال سلیقههای سیاسی بیرونی در تصمیمگیریهای درونی گروه از هیچ تلاشی فروگذار نکرد. سالیان زیادی او حاضر شد به صورت غیررسمی و بدون داشتن عنوان رسمی مدیر گروه یا دریافت حقالزحمه بابت آن، امور گروه را اداره و مدیریت کند صرفا با این هدف که گروه جامعهشناسی پایدار و مستقل باقی بماند و سنت و قواعد و رویههای مستقلانهی خود را در تصمیمگیریهای درونی حفظ کند.
آهستگی و پیوستگی در تلاشها رکن دیگر منش دکتر ساعی بود، آهستگیای که گرچه در مقایسه با سرعت ستایش شده در زندگی مدرن بیتناسب و گاه کلافهکننده به نظر میآمد اما پیوستگی و تداوم مصرانهی تلاشها باعث ثمربخشیای اعجابآور میشد چنانکه تلاشهای دکتر ساعی در سالهای مدیریت گروه روششناسی و روشهای تحقیق انجمن جامعهشناسی باعث خلق میراثی ماندگار از ویژهنامههای مجلات انجمن در حوزهی روششناسی و روشهای تحقیق شد، همچنین تلاشهایی که به شکلگیری مجلهی جامعهشناسی تاریخی تربیت مدرس انجامید. این استمرار و پیوستگی فقط در تلاشهای حرفهای و کاری نبود بلکه جزئی جداییناپذیر از سبک زندگی دکتر ساعی بود چنانکه او سالیان درازی به صورتی ثابت و هفتگی، هر پنجشنبه تا ایستگاه ۵ و ۷ قله توچال کوهنوردی میکرد و دوستان و همکاران زیادی در این سالها گهگاه با او همراه شده بودند و از این استمرار و پیوستگی و جدیت او در حفظ این آیین ثابت هفتگی به نیکی و حیرت یاد میکردند.
علیرغم جدیت و پایبندی به اصول و قواعدی که گاه تنه به تنهی وظیفهگراییای خشک و اخلاقی میزد، دکتر ساعی مهربانیای عمیق و بیچشمداشت نسبت به دیگران داشت، بسیار به تضییع حقوق افراد حساس بود و تمام توان خود را به کار میبست تا حقوقی از افراد پایمال نشود. این احترام به رعایت حقوق دیگران از روزمرهترین رفتارها مانند پایبندی دقیق و خدشهناپذیر به زمان و قرار ملاقات با دانشجویان یا خوانش دقیق و همراه با حاشیهنویسیهای جزئی بر کارنوشتها و پایاننامههایشان شروع میشد و به پیگیریهای شخصی یا جمعی برای حفظ حقوق همکاران و دانشجویانی که به واسطهی اعمال سلایق سیاسی گرفتار ظلم و پایمال شدن حقوقشان شده بودند امتداد مییافت فارغ از اینکه هریک از این تلاشها چه پیامدها و تضییقاتی برای خود او به همراه خواهد داشت. در این تلاش برای اعادهی حقوق افراد فارغ از گرایشهای سیاسی عمل میکرد چنانکه افراد چندی با گرایشهای سیاسی متفاوت از گرایش دکتر ساعی، به این رفتار اخلاقی و انسانی او نسبت به دیگران، فارغ از گرایشها و سلایق سیاسیشان اذعان داشته و دارند.
در آخرین ماههای بیماری و روزهای سخت مصیبت از دست دادن فرزند، تنی چند از دوستان و همکاران و خویشاوندان دکتر ساعی بودند که همراه و کمککار اصلی همسر صبور و داغدیدهی او بودند، دوست و همکار و همرزم قدیمی دکتر ساعی، آقای حجتالله ابراهیمی، همنشین دکتر ساعی در برخی شبهای بیمارستان بود و در تمام مراسمهای فرزند و خود آقای دکتر ساعی، او و دوست و همکار قدیمی دیگر، آقای رضا فائقی همکار و کمککار اصلی همسر داغدار دکتر ساعی بودند، همچنین دوتن از بستگان آقای دکتر ساعی، جناب آقای جلیل دسترنج و سرکار خانم فاطمه رنجی که دلسوزانه و با تکیه بر جایگاه شغلیشان در میان کادر درمان، دسترسی به مشاورههای پزشکی و درمانی و دریافت رسیدگیهای پرستاری در روزهای بستری دکتر ساعی در بیمارستان و پس از آنرا برای همسر ایشان آسان کردند، همچنین زحمات آقای دکتر ذاکری، همکار آقای دکتر ساعی در گروه جامعهشناسی که همراهیهای ارزشمندی در کمک به رفتوآمد دکتر ساعی به بیمارستان در روزهای بیماری داشتند و همچنین زحمات و همراهی آقایان مفرد و محسنپور از همکاران قدیمی دکتر ساعی در دانشگاه تربیت مدرس که خداوند اجر این کمکها و همراهیهای ارزشمند همهی این عزیزان را محفوظ خواهد داشت.
این یادنامه مجموعهای از نوشتههای تعدادی از دوستان و همکاران و دانشجویان دکتر ساعی است که از این ویژگیها و منش انسانی او تا سنتهایی که او منشاء ایجاد و تداوم و ریشهدار شدنشان بوده است گفتهاند. عمدهی این نوشتهها در همان زمان سوگ اولیه و در حال و هوایی به شدت اندوهناک از مصیبت و داغ پیاپی دختر و پدر نگاشته شدهاند، این نوشتهها با جستجو در رسانهها و گروههای مختلف دوستان و همکاران در فضای مجازی گردآوری شده است. برخی نوشتهها نیز با دو سه ماه فاصلهی زمانی و از طریق چند مرحله فراخوان عمومی و پیگیریهای بعدی از دوستان و همکاران دکتر ساعی نوشته شدهاند که فضای متفاوتی از آن پیامهای اندوهناک و سوگوارانهی اولیه دارند. بههرحال نوشتههای این یادنامه تفاوتهای زیادی با یکدیگر دارند، از پیامهای کوتاه تسلیت که در همان هنگامهی سوگ از دست دادن دکتر ساعی نوشته شدهاند تا نوشتههای بلندی که خاطراتی از تعاملات و منش و روزگاری که با او زیسته و حشر و نشر داشتهاند را بازگو کردهاند، همگی یکجا در این یادنامه گردآوری شده است چراکه هرکدام به نحوی نشانه و بازنمایی است از تاثیری که دکتر ساعی و منش و سبک زیستناش بر اطرافیانش گذاشته است.
در تدوین این یادنامه، گذشته از کسانی که زمان گذاشته و متنهایی کوتاه و بلند نوشتهاند، سرکار خانم فاطمه مهدویان، دانشجوی دکتری رشته جامعهشناسی دانشگاه تربیت مدرس که درحال کار بر روی پایاننامهشان تحت نظر و راهنمایی دکتر ساعی بودند، زحمت اصلی گردآوری متنها از گروههای مختلف در فضای مجازی و پیگیری بعدی برای دریافت نوشتار از برخی دیگر از اساتید و دانشجویان را برعهده داشتهاند. همکاران آقای دکتر ساعی در گروه جامعهشناسی از جمله آقایان دکتر علیمحمد حاضری و دکتر آرمان ذاکری نیز همراهی و پیگیری شایانی در دریافت نوشتار از همکاران و دوستان آقای دکتر ساعی داشتهاند. همچنین هیات رئیسه محترم دانشکده علوم انسانی به ویژه جناب آقای دکتر فرامرز میرزایی، رئیس محترم دانشکده علوم انسانی و جناب آقای دکتر محمدتقی کرمی، معاون مالی-اداری وقت که همراهی همدلانه و ارزشمندشان نقش زیادی در شکلگیری و انتشار این یادنامه داشت، همگی زحمات قابل تقدیری است که به یاد همکار و دوست و استاد ارزشمند و از دست رفتهشان انجام شده است. یاد، خاطره، منش و سنتهای به یادگار گذاشته شده از همکار عزیز ما در گروه جامعهشناسی دانشگاه تربیت مدرس، دکتر علی ساعی ماندگار و گرامی.
دیدگاهتان را بنویسید