Warning: include(/home/baharvin/public_html/wp-content/themes/Martial-Lite/feed.class.php): failed to open stream: No such file or directory in /home/baharvin/public_html/wp-content/themes/Martial-Lite/functions.php on line 1

Warning: include(): Failed opening '/home/baharvin/public_html/wp-content/themes/Martial-Lite/feed.class.php' for inclusion (include_path='.:/opt/cpanel/ea-php56/root/usr/share/pear') in /home/baharvin/public_html/wp-content/themes/Martial-Lite/functions.php on line 1
بهاره آروین
اعتیاد همراه با کارتن‌خوابی به مثابه یک سبک زندگی: درباره رویکرد جایگزین به مساله آسیب‌های اجتماعی در شهر تهران

منتشر شده (+) در روزنامه دنیای اقتصاد ۹۶/۷/۱۱
فایل pdf این متن (+)
چرا مساله آسیب‌های اجتماعی در شهر تهران مانند مساله معتادان کارتن‌خواب همچنان حل‌ناشده باقی مانده است علی‌رغم همه هزینه‌هایی که در طی سال‌ها صرف حل این مساله شده است. درواقع علی‌رغم هزینه‌هایی که صرف راه‌اندازی مراکز نگهداری و سامان‌دهی و بازپروری و توانمندسازی اجباری معتادان کارتن‌خواب شده است اما تغییر چندان محسو‌سی در واقعیت رخ نداده است به گونه‌ای که این صرف هزینه‌ها بیشتر نوعی اتلاف منابع به نظر می‌رسد. سوال این است که چرا راه‌حل‌هایی که تاکنون از سوی شهرداری و شورای شهر در ادوار قبل در پیش گرفته شده‌اند، ثمربخشی لازم را نداشته‌اند؟ از دیدگاه نگارنده پاسخ این سوال نه در پاسخ رایج کمبود منابع و بودجه تخصیص داده شده یا عدم وجود اراده در مسئولان، بلکه بیش از هرچیز در نوع رویکرد به مساله است و تا زمانی‌که این رویکرد خاص بر طرح مساله و ارایه راهبرد تسلط دارد، بالا بردن بودجه تخصیصی، هیچ پیامدی جز افزایش اتلاف منابع نخواهد داشت.
از دیدگاه نگارنده رویکردی که باعث کم‌اثری و بی‌ثمری اغلب تلاش‌های انجام شده برای حل معضل اعتیاد همراه با کارتن‌خوابی می‌شود، رویکردی است که ظاهری حمایت‌گرانه نسبت به معتادان کارتن‌خواب دارد اما به شکلی ناخواسته و نادانسته، آن‌ها را به افرادی ناتوان و همواره نیازمند کمک و حمایت دیگران تبدیل می‌کند. درواقع، رویکردی که بر توانمندسازی اجباری معتاد کارتن‌خواب تاکید دارد در شکلی ناخواسته و نادانسته دقیقا به ضدخود بدل می‌شود چراکه بر مبنای این رویکرد و در نقطه آغاز، معتاد کارتن‌خواب به عنوان فردی فاقد اراده و توانایی برای سامان زندگی خود تعریف می‌شود و به همین دلیل باید کسی غیر از خودش یعنی درمانگران و مسئولین مراکز حمایتی، صلاح کار و زندگی‌ او را در دست گیرند تا وقتی که بتواند شیوه زیستش را تغییر داده و مشابه دیگر شهروندان زندگی کند. در این رویکرد، معتاد کارتن‌خواب نه فقط توانایی و اراده‌ای برای تغییر شیوه زندگی خود ندارد، بلکه مساله مهم‌تر این است که او اصلا حق انتخاب ندارد، دیگرانی شامل متخصصان و مسئولان مراکز درمان اجباری تصمیم گرفته‌اند که او باید مثل دیگر شهروندان زندگی کند چون به نظرشان بدیهی است که هر شهروند عاقل و سالمی می‌خواهد زندگی‌ای مشابه شهروندان معمولی داشته باشد و جز به اجبار به شرایط اسفبار زندگی کارتن‌خوابی همراه با اعتیاد تن نخواهد داد. مساله دقیقا این است که معتاد کارتن‌خواب از حقوقی مشابه شهروندان عادی بهره‌مند نیست، به او حق انتخاب شیوه زیستش داده نمی‌شود، معتاد کارتن‌خواب شهروند درجه دوم شهر است که از حقوقی برابر با شهروندان درجه یا همان شهروندان معمولی برخوردار نیست و حق بهره‌مندی‌اش از شهر هم برابر با حق بهره‌مندی آن‌ها نیست.
این رویکرد گرچه ممکن است در ظاهر خود حمایتگرانه و با هدف بازتوانی معتادان جلوه کند اما در بنیاد خود مبتنی بر نابرابری و سرکوب است و به همین دلیل نیز در تلاشهایش برای حل مساله ناتوان است به گونه ای که علی‌رغم صرف هزینه‌های گزاف برای ترک و توانمندسازی معتادان کارتن‌خواب, با بازگشت چندباره آن‌ها در مدت زمانی کوتاه به وضعیت قبل از ترک مواجه است. این درحالی است که می‌توان رویکری جایگزین را در مواجهه با مساله کارتن‌خوابی همراه با اعتیاد طرح کرد. رویکردی برابری‌خواهانه که قبل از هر چیز، کارتن‌خوابی همراه با اعتیاد را به عنوان سبک زندگی‌ای که بخشی از شهروندان این شهر انتخابش کرده‌اند به رسمیت می‌شناسد. مهم است که این انتخاب به محرومیت انتخاب کنندگان از برخی حقوق اولیه و بنیادی شهروندی‌شان از جمله حق انتخاب سبک زندگی نینجامد. مهم است که معتاد کارتن‌خواب شهروند درجه دو نباشد و به همان اندازه شهروندان معمولی، حق بهره‌مندی از شهر داشته باشد. در این رویکرد جایگزین، خود کارتن‌خوابی همراه با اعتیاد مساله نیست که همه تلاشها در جهت حذف آن از سطح شهر متمرکز شود بلکه مساله در این است که بخش دیگری از شهروندان که اکثریت هم هستند، سبک زندگی این اقلیت از شهروندان برایشان ناخوشایند است، در این صورت تلاش و انرژی و بودجه مدیریت شهری به جای اینکه برای حذف نوعی سبک زندگی به نفع سبک زندگی مسلط طرح‌ریزی شود باید بر کاهش ناخوشایندی سبک زندگی یک بخش از شهروندان برای بخشی دیگر از شهروندان متمرکز شود. مثلا شهروندان اغلب معتادان کارتن‌خواب را بیش از حد تحمل، کثیف، نامرتب و ناقل انواع بیماری تلقی می‌کنند، آن‌وقت راه‌حل در جایابی مناسب برای برپاکردن رایگان کانکس‌هایی برای حمام، توزیع البسه دست‌ دوم، ارایه دوره‌ای خدمات سلامت و وعده‌های غذایی رایگان یا با هزینه ناچیز و مواردی از این دست خواهد بود که تمامی آن‌ها نیز می‌تواند به سمن‌های فعال، حرفه‌ای و توانمند در حوزه‌های مذکور واگذار شود و مدیریت شهری تنها به کارویژه اصلی خود یعنی تسهیل‌گری در جهت تحقق این موارد بپردازد. درواقع مدیریت شهری باید تلاش کنند شهروندان معمولی به جای نگاه تحقیرآمیز و غیرانسانی و برخوردهای حذفی با معتادان کارتن‌خواب، نگاهی برابر و همراه با مهربانی نسبت به کسانی پیدا کنند که از هرجهت شبیه خود آن‌ها هستند و خیلی محتمل بود جایشان با یکدیگر عوض می‌شد اگر برخی مسائل و مشکلات گریبانگیرشان در زندگی می‌شد.
لازم به توضیح است که منظور از انتخاب اعتیاد همراه با کارتن خوابی به عنوان سبک زندگی، به هیچ‌وجه انتخابی هیپی‌وار و از سر رضایت و اعتراض نیست، نگارنده نیز معتقد است که معتادان کارتن‌خواب در شرایط آسیب‌دیدگی مانند بدسرپرستی، فقر، خشونت و انواع دیگر آسیب‌ها این نوع سبک زندگی را برگزیده‌اند چون شاید در آن شرایط آسیب‌دیده، این نوع سبک‌ زندگی بیشترین مزایا را به همراه داشته است. اما زمانی‌که به ماهیت انتخابی این شیوه زیست بی‌توجهیم، از مزایای مهمی که این سبک زندگی برای دارندگانش به همراه می‌آورد، غافلیم، مزایایی که نه فقط زندگی همراه با فقر و خشونت و آسیب پیش از اعتیاد فرد از آن تهی است، بلکه حتی زندگی پس از ترک و بازتوانی نیز در اغلب موارد از آن مزایا بی‌بهره است و دقیقا به دلیل از دست رفتن همین مزایاست که فردی که هزینه‌های زیادی صرف ترک و بازتوانی او شده، در اندک زمانی باز به شرایط پیشین خود پناه می‌برد. یکی از مزایای شیوه زیست اعتیاد همراه با کارتن‌خوابی، برخورداری از شبکه حمایتی همگنانی است که نه فقط فرد معتاد در آن‌ها فرودست، سرزنش‌شده و تک‌افتاده و متفاوت از دیگران نیست، بلکه به واسطه تشابه بسیار آن‌چه تجربه می‌کند، سطحی از برابری و حمایت را احساس خواهد کرد، برابری‌ای که گرچه شکننده است و حمایتی که گرچه ناپایدار است اما نسبت به نگرش فرودستانه و سرزنش‌کننده‌ای که فرد معتاد حتی زمانی که ترک کرده است، از جامعه دریافت می‌کند، شرایط قابل‌زیست‌تری برای او فراهم می‌کند.
خلاصه آن‌که راه‌حل کارتن‌خوابی همراه با اعتیاد، جمع کردن زباله‌وار آن‌ها از سطح شهر و انتقال‌شان به مراکز بازیافت با هدف تبدیل‌شان به شهروندان ارزشمند نیست، چنین رویکردی جز اتلاف هزینه ثمر دیگری ندارد. معتادان کارتن‌خواب زمانی می‌توانند خود را از ناتوانی‌ها و شرایط زندگی‌شان رها کنند که قبل از هر اقدام دیگری انسان‌هایی ارزشمند، قابل احترام و دارای حقوق برابر با دیگر شهروندان دانسته شوند. تنها در این صورت است که آن‌ها با اتکا به تصویر توانمند و محترمی که توسط مراجع قدرت از جمله متخصصان و مدیران شهری از آن‌ها برساخته می‌شود، می‌توانند به تغییر و بهبود شرایط خودشان و سبک زندگی‌شان اقدام کنند. در هرحال نکته مهم و غیرقابل انکار این است که بدون خواست و تمایل خود فرد برای تغییر شرایطش، هر نوع اجبار او به تغییر شرایط، جز اتلاف هزینه ثمری نخواهد داشت.

بیشتر بخوانید
نطق پیش از دستور در هشتمین جلسه شورای اسلامی شهر تهران (یکشنبه ۹۶/۷/۲)

چندین دستگاه مملکت جمع شده‌اند میلیاردها تومان بودجه مملکت را هزینه کنند تا بی‌پناه‌ترین انسان‌های این شهر را از جلوی چشم‌ها دور کنند، کودکانی که ناخواسته و بالاجبار به دنیای سرد و خشن بزرگسالی پرتاب شد‌ه‌اند بدون اینکه امکان تجربه لذتبخش لحظه‌های سرخوشانه کودکی را داشته باشند، کودکانی که به خاطر فقر و دیگر شرایط آسیب‌دیده خانواده، مجبور به کار در خیابان شده‌اند، چندین دستگاه مملکت جمع شده‌اند تا این جاماندگان از کودکی و مهر را از جلوی دیدگان دور کنند مبادا که لابد اسباب دل‌مشغولی‌‌ شوند.

به گفته مسئولین بهزیستی، ۹۰ درصد کودکانی که با زور و اجبار از سطح شهر جمع آوری می‌شوند دارای سرپرست و خانواده‌اند که برای بازپس‌گیری فرزندان‌شان به مراکز نگهداری موقت این کودکان مراجعه می‌کنند. فرآیند کار این‌‌گونه است که خانواده‌ها پس از پرس‌وجو و یافتن فرزندشان در یکی از مراکز نگهداری، باید بروند در دادگاه تعهد بدهند که دیگر بچه‌شان کار نخواهد کرد و بعد حکم قضایی برای آزادی و بازپس‌گیری فرزندشان بگیرند، چرخه‌ای معیوب، بی‌ثمر و سرشار از هزینه‌های گزاف روانی که به کودکان و خانواده‌های آسیب‌دیده‌شان وارد می‌شود. به گفته مسئولان مربوطه، حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد این کودکان، غیرایرانی هستند، حال می‌توان پرسید که این شاخ و شانه دولتی برای چه کسی کشیده می‌شود؟ برای افغانستانی‌های نجیب، سر به زیر و در عین‌حال بی‌کس و کار در این مملکت که باید دنبال بچه‌های‌شان، پیش کوچک و بزرگ مسئولین ما گردن کج کنند؟ برای زهر چشم گرفتن از چنین بی‌پناهانی است که خدم و حشم چندین دستگاه دولتی لشکر کشی کرده‌اند؟ زورمان به علت‌های قدر قدرت اجتماعی نمی‌رسد، به جایش یقه معلول‌های آسیب‌ دیده‌ای را می‌گیریم که نفس خودشان و زندگی‌شان در زیر آسیب‌های حاصل از علل اجتماعی به شماره افتاده است؟ زورمان به حذف علت نمی‌رسد، معلول را برای چندصباحی هم که شده حذف می‌کنیم؟ چه کسی را گول می‌زنیم؟

کار این چندین دستگاه دولتی در برخورد با کار کودکان در خیابان مثل فردی است که مدام تب می‌کند و درد استخوان امانش را می‌برد اما به جای کشف علت، روی به تب‌برها و مسکن‌های موقتی می‌آورد تا چند روزی احساس کند اوضاع رو به راه شده و این از بین بردن عوارض و نشانه‌های جدی یک بیماری را تا آن‌جا ادامه می‌دهد که بیماری تمام رگ و پی جسمش را تسخیر کند و دیگر هیچ دارو و درمانی ثمری نداشته باشد.

جمع‌آوری و انتقال اجباری کودکان به مراکز نگهداری موقت نه عقلانی است نه اخلاقی نه قانونی، گیریم که قانون حکم بر ممنوعیت کار کودک داده است، برچه مبنا قربانی یک جرم را به گروگان می‌گیرند تا مسئول و سرپرست مربوطه بیاید و تعهد بدهد که کار کودک را متوقف می‌کند؟ گذشته از این، چند درصد این خانواده‌ها از سر سیری و کودک‌آزاری فرزندشان را به کسب درآمد وامی‌دارند و چند درصدشان از سر اضطرار و نداری و ناچاری؟ قانون این است که آدم‌ها را بابت فقر و نداری و ناچاری‌شان دچار رنج مضاعف کنیم؟ چشم گریان مادرها و دست لرزان پدرهایی که امضای تعهد می‌دهند مشکل کار کودک‌ را حل می‌کند؟ تا به حال حل کرده است؟ چه کسی را گول می‌زنید؟ چه کسی را گول می‌زنیم؟

از شهردار محترم تهران، جناب آقای دکتر نجفی به عنوان یک شخصیت فرهنگی و با سابقه طولانی و درخشان در آموزش و پرورش، می‌خواهم شهرداری تهران به جای دنباله‌روی دستگاه‌های دیگر در اجرای این نوع طرح‌های آسیب‌زا، بی‌ثمر و غیرکارشناسی ابتکار عمل را در این حوزه به دست گرفته و با فراهم کردن زمینه همکاری چهارجانبه میان شهرداری تهران، وزارت آموزش و پرورش، وزارت رفاه و فرمانداری تهران، طرح‌هایی مبتنی بر ارایه مشوق را به جای طرح‌های تنبیهی در پیش گیرند. مثلا می‌توان آن ۲۰ میلیارد بودجه را صرف افزایش جذابیت مدارس در مناطق حاشیه‌نشین تهران کرد. افزایش جذابیت‌هایی مانند ارائه وعده‌های غذایی رایگان در این مدارس یا ارائه مشوق‌های مالی به “مدیران مدارس” در مناطق حاشیه‌نشین تهران، در صورت افزایش تعداد دانش‌آموزان ثبت‌نامی نسبت به سال قبل. می‌توان راهبردهای ناظر بر جذب کودکان و ارایه مشوق را را جایگزین جمع‌آوری کودکان و تنبیه خانواده‌ها کرد.

طرح‌های مبتنی بر جمع‌آوری و نگهداری اجباری نه فقط نقض حقوق شهروندی شهروندان کم‌توان و آسیب‌دیده‌اند بلکه مهم‌تر از آن، این طرح‌ها جز آسیب فزاینده و اتلاف منابع هیچ ثمر دیگری ندارند.

بیشتر بخوانید
شفافیت به نفع همه است

افشاگری تنها زمانی مفید و ارزشمند است که فراهم‌کننده زمینه‌ای برای شفافیت نهادمند در موضوع مورد افشا شود درغیر این‌صورت محتمل است با روایت گزینشی بخش‌هایی از واقعیت، بیشتر ابزاری در جهت تسویه حساب‌های سیاسی قرار گیرد که نه فقط ممکن است آبروی افراد را به ناحق ضایع کند، بلکه مهم‌تر از آن، به تخریب اعتماد عمومی می‌انجامد.

افشا کردن دو برگ فاکتور تبلت و خودرو بدون شرح جزئیات و دلایل همراه آن نیز از این قاعده مستثنی نیست، امیدوارم این افشاگری بیش از هر چیز به شفافیت نهادمند در مورد امکاناتی منجر شود که یک فرد در جایگاه نماینده از آن برخوردار می‌شود. فرمت استانداردی وجود دارد که در آن هزینه‌های نمایندگی به تفصیل بیان می‌شود و در دسترس عمومی قرار می‌گیرد. امیدوارم شورای اسلامی شهر تهران در دوره پنجم پیشگام و الگویی شود برای شفافیت بخشیدن به این هزینه‌ها تا تمام کسانی‌ که به واسطه شغلشان از بخشی از منابع و امکانات عمومی بهره‌مند می‌شوند، به ویژه نمایندگان در سطوح مختلف، به شکلی نهادمند هزینه‌های مختلف انجام وظایف‌شان را در دسترس عمومی قرار دهند.

پی‌نوشت: شخصا تاکنون از ماشین و راننده اختصاصی استفاده نکرده‌ام به این امید که بتوانم به جای هزینه ماشین و راننده از مجوز هزینه برای استفاده بیشتر از نیروهای متخصص و مشاور برخوردار شوم که متاسفانه امکان‌پذیر نشد، گرچه به نظرم استفاده از این امکانات اگر به صرفه‌جویی در زمان و انجام بهتر وظایف نمایندگی منتهی شود بلااشکال است چراکه این امکانات نه متعلق به اعضا، بلکه متعلق به شورا است و صرفا در دوره نمایندگی و برای انجام بهتر وظایف‌شان در اختیار آن‌ها قرار گرفته است؛ همان طور که در اختیار گذاشتن تبلت ها با هدف دسترسی ۲۴ ساعته اعضای شورا به کارتابل نامه هایشان انجام شده است.
بن‌های مربوط به نمایشگاه عطر سیب هم اصلا به من ارایه نشده است که بخواهم آن‌ها را بازپس بفرستم اما همسو با برخی همکارانم در شورا معتقدم فرآیند ارایه و توزیع این بن‌ها باید شفاف شود تا از هرنوع تبعیض و بی‌عدالتی در توزیع این کمک‌ها جلوگیری شود.

بیشتر بخوانید
گزارش‌های ارایه شده در دو جلسه شورای اسلامی شهر تهران

در تلاشم فیلم جلسات شورای اسلامی شهر تهران از ابتدای آغاز به کار رسمی شورای پنجم، فایل صوتی این جلسات، دستور و صورت جلسات به همراه ضمائم آن‌ها از جمله گزارش‌هایی که توسط مدیران مختلف شهرداری تهران در صحن شورا ارایه شده است، در وبسایت شورای اسلامی شهر تهران بارگذاری شود. اما تا آن زمان، پیرو اهداف و وعده‌های #شهرداری_تمام_شیشه_ای، گزارش‌هایی را که به عنوان یک عضو شورا در جلسات علنی دریافت می‌کنم، در وبسایت شهرداری تمام شیشه‌ای (http://mglassy.ir) با شهروندان به اشتراک خواهم گذاشت تا همه شهروندان، گروه‌ها، انجمن‌های حرفه‌ای و سمن‌های فعال در حوزه مربوطه، امکان نقد و ارزیابی این گزارش‌ها را داشته باشند و اعضای شورای شهر را در ارزیابی دقیق و ثمربخش گزارش‌های ارایه شده یاری کنند.

از نظر من، نقص اصلی هر دو گزارش ارایه شده در جلسات اخیر (گزارش مربوط به برنامه های اجرایی ستاد اربعین در شهرداری تهران ارایه شده در جلسه مورخ ۹۶/۶/۱۴ (https://goo.gl/PnGHgi) و گزارش اقدامات شهرداری تهران برای مقابله با مگسهای سفید در شهر تهران ارایه شده در جلسه مورخ ۹۶/۶/۲۱ (https://goo.gl/QuHGNX) فقدان داده‌های ضروری برای ارزیابی است، مثلا هر دو گزارش فاقد ارایه دقیقی از میزان و چگونگی هزینه‌کرد بودجه تخصیص داده شده هستند، همچنین هر دو گزارش فاقد ارایه داده‌هایی در مورد میزان دست‌یابی به اهداف یا به عبارتی میزان ثمربخشی برنامه‌های اجرا شده هستند، در مقابل، این گزارش‌ها بیشتر حاوی داده‌هایی با هدف اطلاع‌رسانی کلی در مورد موضوع و محتوای برنامه‌ها هستند که برای تحقق هدف نظارتی شورا غیرضروری و چه‌بسا بی‌فایده است.

یکی از تلاشهایم به عنوان دبیر هیئت رئیسه در هفته‌های آینده این خواهد بود که با تعیین دستور جلسات با فواصل زمانی قابل قبول، دغدغه‌ها و سوالات اعضا را در حوزه موضوعی که قرار است گزارشی در مورد آن در صحن علنی ارایه شود، دریافت کنم و از مدیران مربوطه بخواهم گزارش خود را معطوف به پاسخگویی به این سوالات و دغدغه‌ها تنظیم کنند به گونه‌ای که اعضای شورا بتوانند در صحن علنی در مورد میزان قانع‌کنندگی پاسخ‌های ارایه شده نسبت به سوالات‌شان ارزیابی و اظهارنظر کنند.

بیشتر بخوانید
پخش زنده اینترنتی جلسات شورای شهر تهران

تمام جلسات یکشنبه‌ها و سه‌شنبه‌های شورای اسلامی شهر تهران از ساعت ۸:۴۵ تا ۱۱ همزمان از سایت شورا به آدرس http://shora.tehran.ir به صورت زنده پخش می شود.

لینک مستقیم:
http://31.24.238.3:8095/shora-tv/index.html

بیشتر بخوانید